Dorastający człowiek codziennie zmaga się ze sobą i światem. Szarżuje, przekracza granice, próbuje się samookreślić. To jeden z najtrudniejszych i najbardziej wrażliwych momentów w jego życiu. I zarazem ogromne wyzwanie dla rodziny, która powinna umiejętnie wspierać, chronić, a zarazem powoli wypuszczać nastolatka w świat. Jak to zrobić? Podpowiedzią może być 10 zasad budowy bezpiecznego środowiska domowego dla dorastającego dziecka.
Choć nigdy nie przyzna się do tego głośno (i robi wiele, by pokazać, że jest odwrotnie) każdy nastolatek marzy o tym, by być wysłuchanym, szanowanym i kochanym we własnym domu.
Badania wskazują jednoznacznie – to wspierające środowisko domowe jest fundamentalną wartością, pomagającą chronić zdrowie dzieci przed niekorzystnymi zjawiskami.
Jak przygotować rodzinę na kryzysy związane z dorastaniem dziecka – nie tylko drobne, codzienne, ale również te najpoważniejsze, mogące stanowić zagrożenie dla jego zdrowia i życia? Inspiracją może być dekalog wspierającej rodziny nastolatka – zestaw dobrych praktyk, sprawdzonych przez psychologów i terapeutów, które mogą pomóc w budowaniu bezpiecznego środowiska domowego. By zapoznali się z nim wszyscy członkowie rodziny, warto np. wydrukować go i powiesić na widocznym miejscu w domu. Dzięki temu podczas codziennych rozmów łatwo będzie można powołać się na zawarte w nim zasady dobrego domowego współżycia – i wesprzeć się nimi w chwilach konfrontacji. Może pomóc to domownikom w uświadomieniu sobie, że nie tylko nastolatek dorasta – to cała rodzina dojrzewa wraz z nim.
1. Wszystkie problemy w naszym domu mogą zostać rozwiązane, gdy będą zauważone.
Dlatego kluczowa jest uważność na stany emocjonalne innych członków rodziny. Nie każdy z nas jest w stanie powiedzieć o swoim problemie. Ale każdy ma prawo do otrzymania pomocy.
2. Wszyscy członkowie naszej rodziny mogą wyrażać swoje uczucia, pragnienia, myśli, spostrzeżenia i fantazje. Każdy ma prawo się wypowiedzieć i zostać wysłuchany. Nikt nie jest mniej istotny tylko dlatego, że jest młodszy albo starszy.
3. Podstawami relacji w naszym domu są dialog i równość. Liczymy się nawzajem ze swoim zdaniem i słuchamy argumentów. Możemy się nie zgadzać, ale wspólnie pracujemy nad tym, by osiągnąć rozwiązanie, które będzie do zaakceptowania przez wszystkich.
4. Komunikacja w naszej rodzinie jest bezpośrednia, adekwatna i oparta na konkretnych, obserwowalnych faktach. To oznacza, że mówimy, to co czujemy i co widzimy. Odnosimy się do danej chwili i konkretnej sytuacji, nie uogólniamy, że „ty nigdy (…)” albo „ty zawsze (…)”.
5. Członkowie naszej rodziny mają prawo do zaspokajania swoich potrzeb. Każdy z nas ma prawo m.in. do samorealizacji, poznawania świata, bliskości i stałości kontaktów emocjonalnych. A także do bezpiecznej samotności – wtedy, gdy jej potrzebuje.
6. W naszym domu rodzice ROBIĄ to, o czym MÓWIĄ, że zrobią. I dbają przy tym o samodyscyplinę. Modelują zachowania dzieci nie tylko opowiadając o zasadach, ale przede wszystkim działając i pokazując swój dobry przykład.
7. Członkowie naszej rodziny mogą być indywidualnościami. Nie mamy jednego gustu we wszystkim. Każdy może mieć swój i nikt z tego powodu nie będzie szykanowany.
8. Role w naszej rodzinie są wybierane – mogą się zmieniać. Domowe zasady wymagają uzasadnienia. Nie trzymamy się sztywno podziału rodzinnych ról. Jeżeli ktoś czuje się źle w swojej, albo chce spróbować jak odnajdzie się w innej, pozwalamy na to – po ustaleniu i wyjaśnieniu genezy zasad.
9. W naszym domu wybaczamy sobie nawzajem błędy. Porażki uważamy za cenne – dzięki nim jesteśmy bogatsi, bo już wiemy, jakich zachowań unikać w przyszłości.
10. Nasza rodzina jest równie ważna, jak każda z osób ją tworzących. Dobro rodziny nie może usprawiedliwić szkody poczynionej jednemu z jej członków. Dbamy o to, by każdy czuł się kochany, szanowany i akceptowany.
Jeżeli potrzebujesz wsparcia w rozwiązywaniu konkretnych problemów związanych z dorastaniem twojego nastolatka, sięgnij po bezpłatny „Poradnik dla Rodziców. Rola rodziny i osób bliskich w promocji zdrowia psychicznego i w zapobieganiu zachowaniom autodestrukcyjnym u młodzieży”, w którym znajdziesz szczegółowe informacje o tym, jak radzić sobie z kryzysowymi sytuacjami w życiu rodziny.
W pracy nad testem wykorzystano m.in.:
Poradnik dla rodziców. K. Szwajca i inni, Fundacja Wielogłosu, Mysłowice 2019
Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży. Wsparcie dzieci i młodzieży w pokonywaniu problemów Izabela Tabak ; Studia BAS 2014, nr 2 (38), s. 113–138.Zrozumieć rodzinę. Rewolucyjna droga odnalezienia samego siebie John Bradshaw, przeł. H. Szczepańska, Instytut Psychologii Zdrowia i Trzeźwości – Polskie TowarzystwoPsychologiczne, Warszawa 1994.
