Dlaczego młodzi ludzie się okaleczają?

Samouszkodzenia – choć mogą wydawać się niezrozumiałe czy dewiacyjne – pełnią określone funkcje. Młodzi ludzie okaleczają się zazwyczaj po to, aby:

– zredukować napięcie, cierpienie emocjonalne, rozładować stres;
– wstrząsnąć bliskimi, sprawić, by dostrzegli cierpienie młodej osoby;
– złagodzić bolesne uczucia, np. lęk, wstyd, złość, smutek, poprzez cierpienie
fizyczne odwrócić uwagę od bólu wewnętrznego.

Swoje ciało wielokrotnie uszkadzają najczęściej osoby, które:

– nie w pełni akceptują zmiany fizyczne związane z okresem dojrzewania, mają
ambiwalentny stosunek do swojego ciała;
– nie mają silnego wsparcia rodziny i rówieśników;
– nie umieją radzić sobie z dyskomfortem;
– nie mówią o swoich przeżyciach, nie mają w nich rozeznania;
– doświadczają w rodzinie ignorowania, potępienia bądź wyśmiewania;
– w przeszłości były krzywdzone;
– są impulsywne, mają problem z regulowaniem emocji;

W jaki sposób młodzi ludzie się okaleczają?

Do najczęściej występujących rodzajów samookaleczeń zaliczamy: kaleczenie się ostrym narzędziem, np. żyletką, przypalanie skóry, rozdrapywanie ran, wycinanie na skórze słów lub symboli, uderzanie się, wyrywanie sobie włosów, odmowa
jedzenia lub picia. Odmianą samouszkodzenia jest także nadużywanie leków, jednak nie w celach samobójczych czy narkotycznych, tylko po to, aby poczuć ulgę.

Jak reagować? Jak leczyć?

Nastolatki zwykle okaleczają się w samotności i ukrywają ślady samouszkodzeń. O problemie wiedzą tylko rówieśnicy, rodzice zaś dowiadują się przypadkowo i z dużym opóźnieniem. Ważne jest, by odpowiednio zareagowali, kiedy już odkryją, że ich dziecko się rani. Metody policyjne, takie jak: przeszukiwanie pokoju, śledzenie, podsłuchiwanie, jedynie pogorszą sytuację. Tylko łagodne działania – np. uczciwa rozmowa, okazywanie troski, próba odbudowy zaufania – mogą skutecznie pomóc w rozwiązaniu problemu. Oczywiście równie ważne jest wsparcie lekarzy. Samouszkodzenia zwiększają ryzyko prób samobójczych. Z tego powodu wymagają pilnej wizyty u psychiatry, np. w poradni zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży. W ich leczeniu stosuje się przede wszystkim psychoterapię i wsparcie psychologiczne, a pomocniczo również leki. Poważniejsze samouszkodzenia mogą doprowadzić do przypadkowej śmierci, dlatego zawsze powinien ocenić je lekarz.

Samouszkodzenia: ważny znak wymagający uważności

Samouszkodzenia świadczą o dużych problemach psychicznych i wielkiej bezradności, a także o trudności w wyrażeniu potrzeb, pragnień i uczuć – lub nawet niemożności takiego wyrażenia. Są więc poważnym problemem, zwłaszcza w przypadku osób, które okaleczają się wielokrotnie. Z tych powodów wymagają poważnego i uważnego potraktowania.

Tekst powstał na podstawie wydawnictwa Fundacji Wielogłosu pt. „Poradnik dla rodziców. Rola rodziny i osób bliskich w promocji zdrowia psychicznego i w zapobieganiu zachowaniom autodestrukcyjnym u młodzieży” autorstwa Krzysztofa Szwajcy, Mileny Kansy, Piotra Kasprzaka, Konrada Markiewicza i Marty Szwajcy.