Hazard towarzyszy gatunkowi ludzkiemu od czasów starożytnych. Jako kolebkę gier hazardowych wskazuje się najczęściej Chiny, Indie lub Egipt. W mitologii egipskiej pojawia się np. opowieść o grze między Merkurym a Księżycem, w wyniku której Merkury wygrał i przejął część światła Księżyca. 

Od czasów starożytnych z hazardem wiązały się też problemy, takie jak granie nałogowe. Współcześnie problem uzależnienia (hazardu patologicznego, przymusowego) się nasila i dotyka coraz młodszych osób – przede wszystkim ze względu na rozwój i upowszechnienie elektronicznych środków komunikacji. Obserwacja ta dotyczy także bukmacherskich zakładów sportowych. W związku rosnącym zagrożeniem ustawodawcy nakładają na organizatorów gier, w tym bukmacherów, określone obowiązki i ograniczenia, które mają przeciwdziałać uzależnieniom behawioralnym oraz ograniczać ich szkodliwość dla życia indywidualnego i społecznego. 

Odpowiedzialna gra – obowiązki bukmacherów

W Polsce obowiązki bukmacherów dotyczące tzw. odpowiedzialnej gry reguluje Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, znowelizowana 1 kwietnia 2017 r. i ujednolicona w 2023 r.  Zgodnie z tym dokumentem legalni bukmacherzy powinni podejmować określone działania ograniczające ryzyko uzależnienia:

• Muszą przygotować regulamin odpowiedzialnej gry, a następnie przekazać go do zatwierdzenia ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych. Po zatwierdzeniu regulamin powinien zostać zamieszczony w widocznym miejscu (na stronie internetowej lub w placówce stacjonarnej – zależnie od formy działalności bukmachera).
  
• Są zobowiązani do informowania klientów o zasadach odpowiedzialnej gry, edukowania ich na temat uzależnienia i jego mechanizmów oraz rozpowszechniania tych informacji, np. poprzez stworzenie sekcji „Odpowiedzialna gra” na stronie internetowej, opracowanie testów umożliwiających użytkownikowi wstępną autodiagnozę w kierunku uzależnienia.
• Powinni informować graczy o ryzyku związanym z hazardem oraz o placówkach, w których można uzyskać pomoc terapeutyczną (w tym: podać na stronie www linki do stron tych placówek).
• Mają obowiązek rejestracji graczy i weryfikacji danych osobowych, poprzez np. legitymowanie w punktach stacjonarnych, żądanie skanu dokumentu tożsamości w przypadku gry online. Procedury te mają na celu m.in. wykluczenie z gry osób poniżej 18. roku życia, szczególnie narażonych na uzależnienia. 
• Powinni umieścić w widocznym miejscu na stronie internetowej i w punkcie stacjonarnym informację o zakazie gry dla osób poniżej 18. roku życia, a w przypadku samych punktów stacjonarnych – także o zakazie wstępu dla takich osób.
• Muszą stosować „mechanizmy umożliwiające uczestnikom gry kontrolę swojej aktywności”, czyli np. narzucać limity bukmacherskie – wymagać od graczy, by w swoim koncie zatwierdzili limit kwoty depozytów i stawek przeznaczonych na zakłady, a także limit czasu spędzanego na grze.
• Są zobowiązani do zapewnienia graczom możliwości zawieszenia lub zablokowania konta (kiedy np. odczuwa on, że jego gra staje się nałogowa) oraz do zablokowania możliwości robienia zakładów, gdy wyczerpią się środki na koncie. 

Ponadto, zgodnie z przywoływaną ustawą, został powołany Fundusz Rozwiązywania Problemów Hazardowych, który finansowany jest z 1% dopłat od gier objętych monopolem państwa, wpłacanych przez podmioty organizujące takie gry. Środki Funduszu przeznaczane są na realizację programów związanych nie tylko z nałogowym hazardem, lecz także z innymi uzależnieniami behawioralnymi (niechemicznymi, czyli niezwiązanymi z uzależnieniem od substancji psychoaktywnych), takimi jak uzależnienia od: gier komputerowych, internetu, telefonu komórkowego, seksu, pracy. W ramach wykonywanych zadań Fundusz prowadzi m.in. działania informacyjno-edukacyjne (np. strona https://uzaleznieniabehawioralne.pl/) i opracowuje raporty, sprawozdania, ekspertyzy na temat uzależnienia od hazardu i innych uzależnień behawioralnych, opracowuje i wdraża nowe metody profilaktyki, wspiera finansowo instytucje i stowarzyszenia, które podejmują przedsięwzięcia związane z przeciwdziałaniem wymienionym uzależnieniom, dzięki czemu wiele osób może skorzystać z bezpłatnej terapii. 

Co jeszcze robią bukmacherzy, aby przeciwdziałać uzależnieniom?

Warto spytać, czy firmy bukmacherskie i organizujące zakłady podejmują działania wykraczające poza obowiązki narzucane przez ustawę. Analizując strony internetowe kilku największych tego typu podmiotów, możemy znaleźć tam – poza dokumentami i informacjami wymaganymi przez ustawodawcę – rozwiązania i deklaracje, które, zdaje się, rozszerzają ścisły zakres zobowiązań ustawowych. Przykładowo: pracownicy firm bukmacherskich, zgodnie z informacjami zamieszczonymi na omawianych stronach (Totalizator Sportowy, Totolotek S.A.), odbywają regularne szkolenia na temat uzależnienia od hazardu i przeciwdziałaniu temu problemowi, prowadzone przez wykwalifikowane zespoły terapeutów zajmujących się uzależnieniami behawioralnymi. Dzięki temu mogą wesprzeć osoby popadające w nałóg, np. pomóc im w określeniu, czy mają problem, wskazać możliwe metody rozwiązania czy placówki terapeutyczne. W portalach bukmacherów – m.in. STS, forBET, Fortuna, ETOTO –  pojawiają się także wypunktowane wskazówki, kryteria uzależnienia i/lub pytania do gracza pomagające w autodiagnozie, a także zachęty do kontaktu e-mailowego lub poprzez czat w sprawach związanych z zagadnieniem uzależnienia i deklaracje wsparcia oraz objaśnienia nawet najtrudniejszych kwestii. Totalizator Sportowy dodatkowo prowadzi fundację, która – wedle deklaracji zamieszczonej na stronie organizatora zakładów – zajmuje się profilaktyką uzależnienia od hazardu, przede wszystkim przez działania edukacyjne, we współpracy z reprezentantami środowisk naukowych. 

Oczywiście dokładniejszego zbadania  i pogłębionego wywiadu środowiskowego wymagałoby określenie, w jakim stopniu te zapewnienia przekładają się na realną pomoc, a w jakim – są zabiegami wizerunkowymi.   

Literatura

Korzystałem z następujących publikacji:

Fundusz Rozwiązywania Problemów Hazardowych, https://kcpu.gov.pl/uzaleznienia-behawioralne/fundusz-rozwiazywania-problemow-hazardowych/ (dostęp: 22.05.2025). 

Odpowiedzialna gra w Fortunie, https://www.efortuna.pl/cms/odpowiedzialna-gra

Odpowiedzialna gra, https://www.etoto.pl/odpowiedzialna-gra/

Odpowiedzialna gra, https://www.iforbet.pl/odpowiedzialna-gra-informacje (dostęp: 22.05.2025).

Odpowiedzialna gra, https://www.lotto.pl/odpowiedzialna-gra (dostęp: 22.05.2025).

Odpowiedzialna gra w STS, https://www.sts.pl/odpowiedzialna-gra (dostęp: 22.05.2025).

Odpowiedzialność w Totalizatorze Sportowym, https://odpowiedzialnagra.totalizator.pl/ (dostęp: 22.05.2025).

Skowronek G., Hazard w ujęciu prawnym i psychologiczno-kryminologicznym, Warszawa 2023. 

Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 227, z 2024 r. poz. 1473).