Fałszywe treści stały się jednym z głównych czynników podważających zaufanie do informacji i procesów demokratycznych. Badanie UNESCO i Ipsos z 2023 roku pokazuje, że problem jest powszechny i postrzegany jako realne zagrożenie dla życia publicznego. Ponad 85% respondentów uważa, że nieprawdziwe przekazy poważnie zagrażają rzetelnemu informowaniu obywateli, a 87% twierdzi, że miały już wpływ na politykę w ich kraju. Dla większości badanych stawką nie jest jakość debaty, lecz bezpieczeństwo wyborów i stabilność instytucji.
Badanie objęło 16 państw, w których w 2024 roku planowano wybory. W każdym kraju ankietowano po 500 dorosłych użytkowników internetu, łącznie około 8 tysięcy osób. Respondentów pytano o źródła informacji, kontakt z fałszywymi treściami oraz ocenę ich wpływu na życie publiczne i kampanie wyborcze. Wyniki pokazują, że media społecznościowe są dziś dla wielu podstawowym kanałem dostępu do informacji – częściej wybieranym niż telewizja i inne media tradycyjne – ale jednocześnie najmniej wiarygodnym w ocenie samych użytkowników.
Aż 68% badanych wskazało platformy społecznościowe jako miejsce, w którym najczęściej spotykają się z fałszywymi informacjami. To właśnie tam respondenci lokalizują główne źródło problemu. Jednocześnie większość z nich obawia się, że nieprawdziwe treści już teraz wpływają na decyzje polityczne, a niemal dziewięciu na dziesięciu ankietowanych uważa, że mogą one zaburzyć przebieg nadchodzących wyborów w ich kraju.
Raport dotyka również drugiego powiązanego zjawiska – mowy nienawiści. 67% respondentów przyznało, że zetknęło się z takimi treściami w internecie, przy czym młodsze osoby (poniżej 35. roku życia) doświadczały ich wyraźnie częściej. Badani podkreślali, że nienawistne wypowiedzi najczęściej pojawiają się na platformach społecznościowych i szczególnie dotykają grup mniejszościowych, pogłębiając napięcia społeczne.
W odpowiedziach wyraźnie widać także oczekiwania wobec instytucji. Od 88 do 90% ankietowanych uważa, że to rządy oraz operatorzy platform internetowych powinni aktywnie przeciwdziałać rozpowszechnianiu fałszywych treści i mowy nienawiści, zwłaszcza w okresach kampanii wyborczych. Dla respondentów problem nie jest kwestią indywidualnej ostrożności, lecz odpowiedzialności systemowej.
Wnioski raportu są jednoznaczne: fałszywe informacje nie są marginalnym zjawiskiem, lecz globalnym czynnikiem ryzyka dla demokracji. Ludzie dostrzegają jego skalę, obawiają się wpływu na wybory i oczekują realnych działań regulacyjnych oraz technologicznych. Bez nich bezpieczeństwo obiegu informacji pozostanie jednym z najsłabszych punktów współczesnych systemów politycznych.
Opracowano na podstawie:
UNESCO & Ipsos, Global Survey on Online Disinformation and Hate Speech, 2023
https://www.unesco.org/sites/default/files/medias/fichiers/2023/11/unesco_ipsos_survey.pdf
